بررسی طراحی و برنامه ریزی یادگیری
طراحی و برنامه ریزی یادگیری
بعد از خواندن این فصل شما قادر خواهید بود:
1- تدریس و یادگیری را شرح دهید.
2- مراحل طراحی یک جلسه آموزشی را فهرست کنید.
3- توسعه اهداف عملکردی را مورد بحث قرار دهید.
4- سه بخش اهداف یادگیری mager را فهرست نموده و با استفاده از آنها هدف هایی را بنویسید.
5- سه حیطه یادگیری را مقایسه نموده و هدف هایی را برای آنها بنویسید.
این نظریه انجمن رژیم شناسان آمریکا (ADA) است که تغذیه مناسب و فعالیت بدنی می تواند باعث سلامتی و کاهش خطر بیماریهای مزمن شود.
Journal of American Dietetic Association. 1998; 98:205
برای آماده کردن پزشکان آینده جهت ایفای
نقش در آموزش تغذیه،ارتقاء سلامتی و پیشگیری از بیماریها، انجمن رژیم
شناسان آمریکا (ADA) به برنامه های آموزشی مشتمل بر شایستگی های آموزش
تغذیه نیازمند است. برای رژیم شناسان و تکنسین های رژیم شناس این برنامه ها
شامل دانش تئوری ها و تکنیک های آموزشی، روشهای تدریس و استفاده از
ابزارهای ارتباطی گفتاری و نوشتاری برای ارائه و جلسات آموزشی برای یک گروه
می باشد. از آنجا که بیش از 50 درصد مرگ و میر ناشی از بیماریهای مزمن می
تواند به دلیل عوامل شیوه زندگی که قابل تغییر هستند ایجاد شود، متخصصان
رژیم شناس می بایست شایستگی و صلاحیت طراحی و اجرای مداخلات را داشته
باشند.
فصل پیشین اصول و تئوری های آموزشی را بررسی کرد.
پزشکان رژیم شناس از تئوری های آموزشی و
مدل تغییر رفتار انسانی برای طراحی، اجرا و ارزشیابی مداخلات آموزشی و
برنامه هایی برای بررسی اثربخشی آنها استفاده می کنند. فصل دیگر دربارة
رویکردهای مشاورة تغذیه برای تغییر رفتارهای خوردن بحث کرده است. در طول هر
جلسه مشاوره ای متخصصان رژیم شناسی فرصتی دارند تا اطلاعاتی دربارة برخی
جنبه های اهمیت غذا و تغذیه فراهم نموده و افراد را برای تصمیم گیری مطلع
سازند.
تدریس، یادگیری و آموزش
تدریس، مسئولیت اصلی شغل متخصصان رژیم
شناسی است که در عرصه های فعالیت بالینی، جامعه، آموزش، مشاوره و مدیریت
تخصصی می شود. کارکنان مراقبت بهداشتی که از کمیسیون مشترک مجوزهای سازمان
مراقبتهای بهداشتی، استوارنامه می گیرند بزرگترین دسته مراقبان بهداشتی در
ایالات متحده هستند که برای فراهم آوردن آموزشهای اختصاصی بر پایه نیازهای
بیمار، خانواده و سایر افراد و ثبت در پرونده پزشکی آنها مورد نیاز هستند.
انتظار می رود پزشکان معلمان مؤثر و کارآیی باشند. Chombers گزارش کرده است
که «یک رژیم شناس با سواد و خوش نیت که مهارتهای ارتباطی ضروری برای آموزش
تغذیه مؤثر را ندارد، فاقد صلاحیت است»
ما کجا تدریس می کنیم؟ ما بصورت فرد به
فرد ، یا بصورت گروهی و یا هر دو و بصورت رسمی و غیر رسمی تدریس می کنیم.
محل ممکن است یک محیط مراقبت بهداشتی، بیماران بستری و سرپایی، تسهیلات
مراقبت طولانی مدت، مراقبت در منزل، بهداشت عمومی یا برنامه های دولتی مثل
WIC (زنان، کودکان و شیرخواران)، صنایع غذایی، آکادمی ها، محل کار، مدارس،
کلوپ های سلامتی، سوپرمارکت ها، اینترنت،رسانه، نمایشگاههای سلامتی و
برنامه های جامعه نگر باشد.
ما به چه کسانی تدریس می کنیم؟ در کنار
بیماران ، مراجعان و کارمندان، ما به والدین، مراقبان ، اعضای خانواده ،
متخصصان مراقبت بهداشتی مثل پرستاران، پزشکان، دانشجویان، انترن ها و
رزیدنت ها، مربیان و استادیارها، درمانگرها، کارکنان وزارت بهداشت،
قهرمانان، مصرف کننده ها، کارکنان خدمات غذایی، و جامعه تدریس می کنیم.
از مدیران در محل کار، انتظار می رود تا
رژیم شناسان و کارکنان خدمات غذایی گردهم آورند که دارای اطلاعات موردنیاز
برای موفقیت در آموزش (کارآموزی) آموزش ادواری و گسترش و تکامل کارکنان
باشند. بسیاری از پزشکان مسئول نظارت بر کارکنان هستند. برنامه های هدایت،
آموزش و تکامل نیروی انسانی برای این زیرمجموعه ها ضروری است. هدف آموزش یک
کارمند، شناخت مسئولیت های شغلی و اطلاعات و مهارت های روزآمد است.
عملکرد در حین کار یک کارمند می بایست
براساس استانداردهای قابل قبول سازمان باشد و این مسئولیت مدیر است که از
شناسایی و تأمین نیازهای آموزشی اطمینان حاصل کند. این واقعیت که کارمند
روند صحیح را می شناسد ولی ممکن است همیشه آنرا دنبال نکند، نشانگر سختی
تغییر دادن یک فرد است. در عرصه مراقبت از بیماران، متخصص رژیم شناس مراجع و
بیمار را در رابطه با تغذیه معمولی و رژیم اصلاح شده برای بسیاری از
مشکلات پزشکی مثل دیابت و بیماریهای قلبی – عروقی آموزش
می دهد. ممکن
است یک متخصص یک روز به یک پیرمرد 50 ساله دربارة اسیدهای چرب و کلسترول
تدریس کند و روز بعد به یک زن باردار 18 ساله در مورد تغذیه دوران بارداری و
روز بعد به یک ورزشکار دربارة تغذیه قبل، حین و بعد از تمرین تدریس کند.
آموزش تغذیه نمی تواند سلامتی یک شخص را ارتقاء بخشد مگر اینکه نتایج بر
خرید و مصرف غذاها، نوشیدنی ها تأثیر گذاشته و رفتارهای خوردن را تغییر
دهد.
آموزش تغذیه اینگونه تعریف می شود:
“فرآیندی که طی آن ما افراد را در تصمیم گیری با توجه با اعمال خوردن آنها و
با بکارگیری دانش و علم تغذیه و ارتباط رژیم غذایی با سلامتی، یاری می
دهیم” برخی از مراجعان آگاهی رژیمی قابل توجهی دارند. سایرین لازم است
بدانند که انتخابهای غذایی با سلامتی مرتبط هستند و بهبود انتخاب ها
می تواند فواید سلامتی بخش داشته باشد. البته آن تغییراتی می تواند بدون
فروپاشی خانواده انجام گیرد و آن شکل از خوردن که بتواند لذتبخش باشد.
آموزش تغذیه را همچنین می توان اینگونه
تعریف کرد “ هر مرحله از یادگیری تجربه هایی که برای تسهیل تطابق اختیاری
خوردن و سایر رفتارهای مرتبط با تغذیه با سلامتی و رفاه طراحی شده است”.
آموزش بیماران و مراجعین بر آموزش “خود مدیریتی” که بتواند زندگی مستقل را
تشویق کند، تمرکز دارد. این کلید درمان پزشکی تغذیه ای برای افراد است.
آموزش خود مدیریتی برای افراد دیابتی نیز همانند افراد مبتلا به سایر
مشکلات پزشکی توصیه شده است. متخصص به مردم کمک می کند تا دانش، مهارت و
انگیزه لازم برای تصمیم گیری مناسب دربارة انتخابهای غذایی سالم برای
دستیابی به سلامت مطلوب را توسعه دهند.
هدف آموزش تغذیه تأثیرگذاری بر افراد به
منظور ایجاد تغییر برای رژیم غذایی سالم تر و در نهایت پیگیری تغییرات
رفتاری است. پزشک اطلاعاتی را برای افزایش دانش و مهارت های افراد فراهم
نموده وهمچنین به آنها کمک می کند تا این دانش جدید را به نگرش جدید،
انتخابهای رژیمی و رفتارها در محیط کلی خود تبدیل کنند. بهبود رفتارهای
رژیمی همانند بهبود کفایت تغذیه ای، سلامت و رفاه می تواند خطر بیماریهای
مزمن را کاهش دهد. تغییرات ممکن است به نظر ساده باشد: کاهش مصرف غذاهای
معین (مثل روغن ها و چربی ها) افزایش مصرف برخی دیگر (مثل میوه ها ، سبزی
ها و غلات کامل) ، خرید غذاهای متفاوت (کم چربی)، خواندن برچسب غذاها (برای
چربی، کالری، سدیم، فیبر و …) ،تغییر روشهای پخت (آب پز کردن به جای سرخ
کردن)، سفارش دادن غذاهای متفاوت در یک رستوران (سیب زمینی آب پز به جای
سیب زمینی سرخ کرده) و … ولی انجام دادن این تغییرات ساده نیست، پیچیده
است!
نیروهای داخلی و خارجی که عادات غذایی افراد را شکل می دهد، با دوام است و موانعی بر سر راه موفقیت تغییرات طولانی مدت ایجاد می کند.
شاخص نهایی برای کارآیی آموزش تغذیه،
تغییرات رفتاری در عادات غذایی و بهداشتی است. متخصص رژیم شناس می بایست
تسهیل کننده تغییرات رفتاری مثبت در فرآیند آموزشی باشد. مطالعات نشان می
دهد که مداخلاتی که از روشهای آموزشی هدایت شده براساس اهداف برای تغییرات
رفتاری استفاده کردند، از مداخلاتی که از انتشار اطلاعات به فرض اینکه
اطلاعات منجر به تغییر در رفتار و نگرش می شود، استفاده کرده اند، موفق تر
بوده اند.
واژه های “تدریس” و “یادگیری” معانی
متفاوتی دارند. برخی افراد عقیده نادرستی دارند ک اگر آنها چیزی را تدریس
کنند، مخاطب یا فرد، بطور خودکار آنرا می آموزند و یادگیری را به موقعیت
مناسب منتقل خواهند کرد. پزشکی که می خواهد به زن بارداری هرم غذایی را
آموزش دهد، به وی می گوید که چرا استفاده از طراحی منو و داشتن اطلاعات
مکتوب مهم است. یک آموزش گیرندة غیر فعال که بطور فعال در یادگیری مشارکت
نمی کند، ممکن است هیچ ارتباطی بین آنچه می اندیشد و انتخاب های غذایی خود و
یا طراحی منو ایجاد نکند. دانش به تنهایی، تغییر در انتخابهای غذایی را
تضمین نمی کند.
متخصص رژیم شناس برای تغییر رفتاری می
بایست در جهت برانگیختن و تطابق با تمارین بهتر تلاش کند. گر چه دانش یک
پیش نیاز تغییر است ولی به تنهایی نمی تواند منجر به رفتار متفاوت شود.
مطالعات نشان داده است که دانش 4 تا 8 درصد از واریانس رفتارهای خوردن را
تشکیل می دهد و 92 تا 96 درصد و مابقی به بقیه عوامل نسبت داده می شود.
دانش می تواند توسط موانع فرهنگی، روانی و محیطی که تغییرات رژیمی را تضعیف
می کند، اصلاح شود. یک شخص می تواند دربارة یک رژیم غذایی سالم مطلع باشد
ولی فاقد پشتکار و تعهد باشد. یک مراجع ممکن است با رژیم با سدیم محدود
آشنا باشد ولی بازهم PretzeL نمکی مصرف کند. تدریس اطلاعات مستند نباید با
آموزش اشتباه شود واژه “تدریس” ارزیابی مدرس از نیاز به دانش و استفاده از
تکنیک ها برای انتقال مفاهیم به شخص دیگر را پیشنهاد میکند. آموزش فرآیند
سهیم شدن و فراگیری دانش ومهارت در زمینه زندگی کلی شخص می باشد. آموزش به
افراد در مواجهه با مشکلات و چالش ها به شکلی که افراد با شرایط تطابق پیدا
کنند، کمک می کند.
یادگیری به فرآیند ادراکی که طی آن هر فرد
دانش، نگرش و مهارت را فرا گرفته و ذخیره نموده و طی آن رفتارهای خود را
به تجربه های آموزشی تغییر می دهد، باز می گردد تغییر رفتار می تواند مرتبط
با دانش، نگرش ها ، باورها، ارزش ها، مهارت ها و عملکرد باشد.
آژانس های دولتی منبع بسیاری از اطلاعات
سلامتی که برای آموزش دیگران مفید است، می باشد. دولت بر پایه مطالب علمی،
تغذیه، غذا و راهنماهای بهداشتی برای عموم تهیه می کند. مثالی از آن برچسب
های غذایی سازمان غذا و دارو (FDA) و هرم راهنمایی غذایی و راهنماهای رژیمی
وزارت کشاورزی آمریکا و برنامه آموزش کلسترول انستیتو ملی سلامت و … می
باشد. همچنین مشارکت های عمومی – خصوصی مثل عملیات 5 تا در روز برای سلامت
بودن که از اصول تئوری بازاریابی اجتماعی پیروی می کند، همانند اطلاعات
صنعتی و گروههای بازرگانی نیز وجود دارند. وب سایت های مرتبط در انتهای این
فصل آمده است.
عملکرد
جزء عملکردی یک هدف، فعالیتی که فرد انجام
خواهد داد را تشرح می کند. عملکرد را می توان دید یا شنید مثل فهرست کردن،
گزارش کردن، توضیح دادن، به کاربردن یک وسیله، و یا نامرئی (غیر قابل دیدن
باشد) مثل معرفی کردن یا حل کردن یک مسئله . گر چه عملکرد مرئی و آشکار را
می توان بصورت مستقیم دید یا شنید، ولی برای عملکرد نامرئی و آشکار لازم
است که از فرد خواسته شود تا برخی موارد را بصورت قابل دیدن یا شنیدن انجام
دهد تا تعیین شود که اهداف تأمین شده و یادگیری انجام شده است. چند رفتار
شاخص برای هدف برای مثال آمده است:
- می تواند اجزاءدستگاه برش دهنده گوشت را شناسایی کند.
- می تواند یک برنامه غذایی روزانه براساس هرم راهنمای غذایی طراحی کند.
تا هنگامی که از آموزش گیرنده خواسته می
شود تا اجزاء یک مجموعه را شناسایی کند و یا آنها را بصورت شفاهی گزارش
کند، که شاخصهای این رفتار هستند، یک عملکرد قابل رؤیت است. عملکرد اصلی می
بایست براساس استفاده از افعال حرکتی و شاخص های اضافه شده به آن – در
صورتی که عملکرد را نتوان دید را شنید، طراحی شود.
شرایط
هنگامی که عملکرد بطور واضح بیان شود، شما
ممکن است بپرسید که آیا زمینه یا شرایط خاصی وجود دارد که عملکرد می بایست
تحت آن شرایط مشاهده شود یا خیر؟ شرایط، دستگاهها، تجهیزات و یا کمک های
مرتبط با رفتار را تشریح می کند. افراد از چه منبعی تأمین می شوند؟
موقعیت ها در مثالهای زیر در پرانتز آمده اند:
- (دادن قطعات جداگانه برش دهنده گوشت) بتواند قطعات آن را به ترتیب درست دوباره سرهم کند.
- (با داشتن یک منوی استاندارد) بتواند کربوهیدرات مناسب در غذاها را محاسبه کند.
- (با داشتن فهرستی از غذاها شامل منابع غنی و ضعیف پتاسیم) بتواند منابع غنی را شناسایی کند.
- (بدون نگاه کردن به فرم توصیه های رژیمی) بتواند یک منوی مناسب شام را تشریح کند.
- (بدون کمک پزشک) بتواند غذاهایی را که یک خانم باردار باید بطور روزانه مصرف کند شرح دهد.
- گرچه هر هدفی ممکن است شرایط نداشته باشد، اطلاعات کافی برای روشن ساختن اینکه عملکرد چیست؟ انتظار می رود.
دریافت
در پایین ترین سطح حیطه تأثیرگذاری ،
یادگیرنده مایل به دریافت محرک یا شگفتی است. در یافت کردن رضایت برای توجه
به آنچه متخصص ارائه می دهد را نشان می دهد. شخص ممکن است از سطح غیر فعال
آگاهی و غیرهوشیاری به رضایت طبیعی برای تحمل موقعیت ها به جای اجتناب از
آن ها و سپس به سطح توجه کنترل یا انتخاب شده حرکت کند.
مثال: بتواند توجه خود را برآموزش رژیم دیابتی متمرکز کند.
پاسخ دهی:
سطح دوم پاسخی دهی است که بخشی از تمایل
افراد به درگیر شدن و یا متعهد شدن به یک موضوع یا فعالیت را نشان می دهد.
در پایین ترین سطح درگیر شدن مراجع یا کارمند ممکن است بطور غیر فعال و یا
در حداقل در پاسخ متخصص یا مدیر تن در دهد. در بالاترین سطح نوعی رضایت از
پاسخ دهی و یا تعهد اختیاری به انتخاب یک پاسخ مشاهده می شود. در نهایت
احساس رضایت و یا لذت از پاسخ با درونی سازی جزئی افراد درگیر می شود.
مثال: از خواندن مواد رژیم راضی و علاقمند بوده و سؤال بپرسد.
ارزش گذاری
در سطح سوم، ارزش گذاری، افراد معتقدند که
اطلاعات یا رفتار ارزش دارد. ارزشهای شخص براساس ارزیابی شخص بنا نهاده
شده است. وقتی که ارزش به آهستگی درونی و پذیرفته می شود، مراجع یا کارمند
رفتار سازگار با ارزش نشان می دهد. وقتی که چیزی با ارزش است، انگیزه بر
پایه اختیارات بیرونی و یا تمایل به اطاعت نیست بلکه بر پایه تعهد درونی
است. یک شخص می تواند پذیرش یک ارزش، ترجیح یک ارزش و یا متعهد و متقاعد
شدن را نشان دهد.
مثال: بتواند یک وعدة مغذی از غذاهای کافه تریا را انتخاب کند.
فهرست
تدریس، یادگیری و آموزش
محیط یادگیری
محیط روانی
محیط فیزیکی
مراحل آموزش
ارزیابی نیازها
اهداف عملکردی (عملی)
اهداف قابل استفاده
افعال مبهم
عملکرد
شرایط
شاخص
حیطه یادگیری
حیطه ادراکی
دانش
فهم (ادراک)
آنالیز (تجزیه و تحلیل)
تولید (سنتز)
ارزشیابی
خودارزیابی
حیطه تأثیرگذاری
دریافت
پاسخ دهی
ارزش گذاری
سازماندهی
توصیف
خودارزیابی
ادراک (فهم)
آمادگی
پاسخ هدایت شده
مکانیزم
پاسخ عمدی پیچیده
تطابق و ابتکار
خودارزیابی
تعیین محتوا
سازماندهی گروههای کارآموزی
سؤالات مرور و بحث
فعالیتهای پیشنهاد شده
