از اعتیاد زنان تا نابسامانی خانواده
چکیده:
اعتیاد به مواد مخدر یکی از انحرافات شایع
عصر حاضر است که سالانه قربانیان بیشماری میگیرد و آسیبی جدی بر پیکر
خانواده و جامعه وارد میکند. هرچند اعتیاد به مواد مخدر در بین مردان بیش
از زنان است، اما در چند سال اخیر، نرخ اعتیاد زنان به علل مختلفی افزایش
یافته است. در این نوشتار، علل و پیامدهای ناگوار اعتیاد زنان (صرفنظر از
پیامدهای مشترک با اعتیاد مردان ) در محورهایی نظیر کارکردها، روابط و
نقشهای خانواده، استحکام و ثبات خانواده ... تبیین شده است. در پایان
مقاله نیز راهکارها و اقدامات اجرائی مؤثر جهت پیشگیری از اعتیاد زنان
ارائه گردیده است.
واژگان کلیدی:
اعتیاد، انحرافات اجتماعی، زنان، خانواده، جرم، معتاد، مواد مخدر، آسیب اجتماعی.
اعتیاد به مواد مخدر یکی از معضلات اصلی
جامعه جهانی است. آمار رو به افزایش مصرف مواد مخدر در دنیای کنونی به
گونهای است که یکی از سمشناسان معروف دنیا به نام لودوینگ میگوید: «اگر
غذا را مستثنی کنیم، هیچ مادهای در روی زمین نیست که به اندازه مواد مخدر
این چنین آسان وارد زندگی ملتها شده باشد».[1].مطابق گزارشات آماری، مصـرف
مـواد مـخدر در ایـران نـیز روندی افزایش دارد و در میان انواع
ناهنجاریها، آسیبزاترین و گستردهترین معضلات است. اینک پدیده اعتیاد در
میان زنان نیز همچون عارضهای فردی، خانوادگی و اجتماعی مطرح میباشد و
دارای ابعاد پیچیده و چندگانهای است؛ بدینجهت بررسیهای جامعهشناخـتی،
روانـشناختی، اقتصادی... در راستای شناسایی علل و عوامل این معضل و یافتن
راهکارهای مؤثر جهت پیشگیری، مقابله و درمان ضروری است.
تعریف اعتیاد
اعتیاد در لغت به معنای عادت کردن و یا
خوی کردن به چیزی است.[2] سازمان ملل متحد (1950) اعتیاد را این گونه تعریف
کرده است: اعتیاد، مسمومیت حاد یا مزمنی است که برای شخص یا اجتماع
زیانبخش میباشد و از طریق استعمال داروی طبیعی یا صنعتی ایجاد میشود.
اعتیاد به مواد مخدر دارای سه ویژگی ذیل است:
1)- احساس نیاز شدید به ادامه استعمال دارو و تهیه آن از هر طریق ممکن.
2)- وجود علاقه شدید به افزایش مداوم میزان مصرف دارو.
3)- وجود وابستگی روانی و جسمانی به آثار
دارو، به طوری که در اثر عدم دسترسی به آن، علائم وابستگی روانی و جسمانی
در فرد معتاد هویدا شود.[3]
انواع مواد مخدر
مواد مخدر را به لحاظ نوع اثرگذاری، عوارض
جانبی، نحوه مصرف و نوع وابستگی تقسیم مینمایند. برخی از انواع مواد مخدر
شامل تریاک، مورفین، هروئین، حشیش، متادون، اِل.اس.دی و سیگار است. با
گذشت زمان این مواد، در اشکال، ترکیبات، آثار و اسامی جدیدی عرضه میشود که
یکی از جدیدترین آنها قرص شادی (اکستاسی) یا «متیل دی اکسی متیل آمفتامین»
میباشد که به شکل آدامس، قرص، کپسول یا پودر مورد استفاده قرار میگیرد و
عوارض خطرناک روحی و جسمی را به دنبال دارد. امروزه اعتیاد به سیگار به
عنوان تنها مادة تخدیر کنندهایی که برای همه افراد جامعه قابل دسترسی
میباشد و مصرف آن قبح اجتماعی خود را از دست داده، رو به افزایش است. به
زعم بسیاری از افراد جامعه، سیگار، جزء مواد مخدر محسوب نمیشود،
در حالی که بر اساس طبقهبندی سازمان
جهانی بهداشت (1980) به عنوان یکی از مجموعههای اعتیاد به مواد مخدر به
حساب آمده است. افراد سیگاری بیشتر از سایرین در معرض اعتیاد به مواد مخدر
قرار دارند. تحقیقات نشان میدهد که 95 درصد از معتادان قبل از اعتیاد،
سابقه مصرف سیگار داشتهاند. اخیراً مصرف سیگار در بین جوانان و زنان
ایرانی افزایش یافته است.
بر اساس اطلاعات سازمان ملی جوانان 30
درصد جوانان کشور در سنین 10 تا 19 سالگی، استعمال دخانیات را تجربه
کردهاند و نسبت پسران در این تجربه بیش از دختران است. مطابق آمار، حدود
4/3 درصد زنان ایرانی سیگار استعمال میکنند و بیشتر آنها تحصیلکرده
میباشند، به طوری که گفته میشود 5 درصد دختران دانشجو سیگاری هستند. از
نظر زنان و دختران سیگاری، مصرف سیگار نشانه تشخّص، امروزی بودن، برابری
بین زن و مرد، عامل جلب توجه و نیز وسیله جلب رضایت برای ورود به برخی
گروههای دوستی پسران است.
متغیرهای اعتیاد
- سن
سن، یکی از عواملی است که در نوع رفتار و
افعال انسان تأثیر بسزائی دارد، افراد در دورههای سنی متفاوت دارای
شخصیتهای متفاوتی هستند. هر یک از این دورههای سنی، زمینهای را برای
انجام رفتاری خاص فراهم میکند. یکی از حساسترین و مهمترین دورههای سنی،
مرحله نوجوانی و جوانی است که از حدود 12 سالگی شروع و تا حدود 25 سالگی
ادامه مییابد. در این مرحله، فرد واجد خصوصیاتی از قبیل تشخّصطلبی،
استقلالطلبی، خودنمایی، مخالفتجویی، هیجانخواهی، تأثیرپذیری از گروه
دوستان و ... میباشد. در نتیجه زمینه مناسبی برای انحراف وی وجود دارد.
دادهها نشان میدهد که گروههای سنی به طور مساوی در معرض اعتیاد قرار
ندارند، بلکه هر چه سن افراد بالاتر میرود، زمینههای ابتلا به اعتیاد
کاهش مییابد؛ به طوری که 16 درصد معتادان، کمتر از 20 سال هستند و 28 درصد
از آنها در سنین 20 تا 24 سالگی معتاد میشوند. تحقیقات نشان میدهد که در
سنین بالاتر گرایش به مواد مخدر کاهش مییابد.
- جنس
در اکثر جوامع، زنان بسیار کمتر از مردان
رفتار انحرافی و مجرمانه دارند. در ایران، نرخ اعتیاد مردان بیش از زنان
است. به طوری که 95 درصد معتادان، مرد و 5 درصد زن میباشند. تعداد معتادان
زندانی مرد نیز بیش از زنان معتاد زندانی است، زیرا اغلب زنان معتاد، مواد
مخدر را در خانه مصرف میکنند و به همین دلیل مشکل اعتیاد آنان کمتر به
چشم میآید و آشکار میشود.
- سطح تحصیلات
بین سطح تحصیلات، با گرایش به مواد مخدر
همبستگی معکوس وجود دارد. با افزایش سطح تحصیلات، از میزان معتادان کاسته
میشود. آمار نشان میدهد که تحصیلات اکثر معتادان، در حد دوره متوسطه است.
به نظر میرسد با افزایش آگاهی فرد نسبت به آثار و پیامدهای این مواد و
اشتغالات فکری و عملی وی، گرایش فرد به رفتارهای انحرافی از جمله اعتیاد
کاهش مییابد.
- شغل
تحقیقات نشان میدهد که نارضایتی شغلی و
فشار ناشی از آن، موجب ناراحتی و خستگی فرد شده و او را وادار میسازد تا
برای فرار از این مشکلات، به مواد روی آورد. امروزه به دلایل مختلف، وظیفه
خانهداری و تدبیر امور منزل از سوی برخی افراد، عملی بیارزش شمرده میشود
که افراد فاقد تواناییهای شغلی، وقت خود را صرف آن مینمایند. این تفکر
رضایت زنان را نسبت به نقش خانهداری، کمتر میکند، به طوری که آن را
رفتاری تکراری و خسته کننده میشمارند، لذا برای رهایی از عوارض آن، به
مصرف مواد مخدر گرایش پیدا میکنند. مطابق آمار، اغلب زنان معتاد، خانهدار
بودهاند.
نوع فایل: word
سایز:20.9 KB
تعداد صفحه:15
