مفاهیم حسابداری صنعتی
مقدمه :
حتماً تاکنون بارهاو بارها با این واژه
برخورد داشته اید . به راستی حسابداری بهای تمام شده چیست ؟ چرا مدیران
مالی سازمانها همواره سعی دارند تا خود را به مرحله ای برسانند که بتوانند
از این شاخه از فن حسابداری استفاده نمایند ؟ آیا این درست است که بعضی
میگویند به واقع نمیتوان حسابداری بهای تمام شده را به صورت کامل در
شرکتهای ایرانی پیاده سازی نمود ؟
اینها سئوالاتی بودند که برای خود من نیز در زمان دانشجوئی وجود داشتند و حتی بعضی جزئیات هم اکنون هم برایم بی پاسخ مانده اند .
اکثر کارشناسان مالی ، حسابداری صنعتی را
آنچنان که باید نمی شناسند و در مراکز آموزشی نیز دروس مربوط به آن ، علاوه
بر آنکه تنها به صورت تئوری ارائه میگردد ، آنقدر حجیم و ثقیل مینماید که
اکثر دانشجویان تنها به منظور کسب امتیاز قبولی دروس مربوط به این واحد را
فرا میگیرند ، بطوریکه پس از گذشت چندماه از مطالعه این دروس از جوابگوئی
به ساده ترین مسائل حسابداری صنعتی نیز عاجزند.
به راستی چرا ؟ آیا حسابداری بهای تمام
شده واقعاً اینقدر پیچیده و دور از ذهن است که هرکسی توانائی انجام آن را
نداشته باشد و یا اینکه آنرا بیش از آنچه که هست سنگین ، حجیم و تخصصی
نشان داده اند ؟
اینها همه سئوالاتی است که هرکس ممکن است
بنا به سلیقه ، دانش و هنر خود پاسخ متفاوتی به آن بدهد . ولی من امیدوارم
شما خواننده گرامی بتوانید پس از مطالعه آنچه که سعی میشود در ادامه جهت
معرفی این شاخه از فن حسابداری به صورت بسیار ساده بیان گردد ، پاسخی
درخور برای سئوالات فوق که لااقل خودتان را راضی کند ، داشته باشید .
منظور از حسابداری صنعتی چیست؟
حسابداری صنعتی شاخه ای از هنر و فن
حسابداری است که وظیفه جمع آوری اطلاعات مربوط به عوامل هزینه و محاسبه
بهای تمام شده محصولات و خدمات را بر عهده داشته و با تجزیه و تحلیل و
بررسی گزارشها و راههای تولید ، روشهای کاهش بهای تمام شده تولیدات و خدمات
را ارائه می نماید .
اهمیت حسابداری صنعتی :
حسابداری صنعتی که گاهی اوقات به حسابداری
مدیریت نیز مشهور است باید به عنوان یک بازوی قوی در اختیار مدیریت در
ارتباط با برنامه ریزی و کنترل فعالیتها تلقی گردد. در حقیقت حسابداری
صنعتی مدیر را با ابزار حسابداری مورد نیاز جهت برنامه ریزی ، کنترل و
ارزیابی عملیاتی مجهز میکند .
مدیریت با استفاده از حسابداری صنعتی ،
بهای تمام شده تولیدات را محاسبه میکند و کنترل خود را برروی هزینه های
مواد ، دستمزد و سایر هزینه های تولید اعمال میکند . مدیران اگر گزارشات
دقیق و صحیحی از عوامل هزینه نداشته باشند در تصمیم گیری خود در راستای
افزایش بهره وری و تولید یا دیگر تصمیم گیریهای اساسی خود با مشکل مواجه
خواهند شد .
کاربرد و وظایف حسابداری صنعتی :
گاهی تصور میشود کاربرد حسابداری صنعتی و
بهای تمام شده تنها محدود به کارخانجات و صنایع تولیدی بزرگ می باشد. هرچند
شاید شاخص ترین کاربرد آن در این جهت باشد ، ولی سایر مؤسسات نیز از این
حسابداری بهره برده و از روشهای حسابداری بهای تمام شده در شرکتهای بیمه ،
بانکها ، شرکتهای حمل و نقل و هواپیمائی ، دانشگاهها و بیمارستانها در جهت
کارائی و کسب سود بیشتر استفاده میگردد . برای مثال در ساده ترین حالت شرکت
های حمل و نقل همواره سعی در محاسبه و تعیین قیمت تمام شده و هزینه حمل یک
واحد کالا و یا یک نفر مسافر را دارند .
و اما بطور کلی میتوان وظایف زیر را برای حسابداری بهای تمام شده منظور کرد :
پیش بینی و برآورد هزینه های یک دوره.
جمع آوری ، تفکیک و تسهیم هزینه های تولید.
ارزیابی و قیمت گذاری محصولات .
یاری مدیران در جهت انتخاب بهترین راه حل ممکن.
کنترل هزینه ها و کاهش آن تا حداقل ممکن و منطقی.
یاری مدیران در جهت برنامه ریزی بهتر و اجرای آن .
تفاوت حسابداری صنعتی با حسابداری مالی :
حسابداری صنعتی ، اساساً دانشی است که
دارای خصوصیت دوگانه است . از طرفی دارای ویژگی حسابداری مالی است و از این
نظر به حسابداری مالی کمک میکند تا بتواند قیمت تمام شده کالای فروش رفته
یا خدمت انجام شده را محاسبه و سود وزیان دوره مالی را تعیین نماید و از
طرف دیگر دارای طبیعت حسابداری مدیریت است و با اطلاعاتی که محیا می نماید ،
مدیریت را در برنامه ریزی ، کنترل ، ارزیابی عملکرد و تصمیم گیری کمک
میکند و از این نظر از مهمترین ابزار مدیریت به شمار میرود.
حسابداری صنعتی مجموعه رویه روالهای منظم
برای ثبت و گزارش قیمت تمام شده کالای ساخته شده و خدمات انجام شده در کل و
جزئیات این سیستم شامل روشهائی برای تشخیص ، طبقه بندی ، تخصیص ، جمع آوری
و گزارش هزینه های تولیدو مقایسه آن با هزینه های از پیش تعیین شده و
استاندارد است .
حسابداری صنعتی حلقه اتصال دو حسابداری مالی و مدیریت است .
و اما تفاوتهای حسابداری مدیریت با حسابداری مالی :
1 – از نظر استفاده کنندگان اطلاعات ،
استفاده کنندگان اطلاعات حسابداری مدیریت ، افراد و مدیران درون سازمان
هستند ولی در حسابداری مالی علاوه بر درون سازمان ، گروههای ذینفع و
علاقمند خارجی مانند رقبا و موسسات مالی و اعتباری و بانکها نیز از
اطلاعات حسابداری مالی استفاده مینمایند.
2 – حسابداری مدیریت مقید و محدود به
ضوابط معین و مشخصی نیست زیرا تنها در خدمت افراد و مدیران درون سازمانی
است ولی حسابداری مالی مقید به اصول ، مفروضات و میثاقهای حسابداری می باشد
. البته حسابداری صنعتی روشها و اصول مورد استفاده حسابداری را نفی نمی
نماید بلکه دربرگیرنده یک نظام صحیح ، دقیق و مناسبتر جهت ثبت و اندازه
گیری عوامل هزینه از لحظه شروع تا تکمیل فرآیند می باشد .
3 – گزارشهای حسابداری مدیریت اغلب به
واحدهای تابعه و بخشهای درون سازمان به تفکیک توجه دارد و ترکیبی از
اطلاعات تاریخی ، پیش بینی ها و برآوردها را بکار میگیرد ولی در حسابداری
مالی گزارشات ، کل واحد انتفاعی را در برمیگیرد و تنها از اطلاعات مبتنی بر
گذشته ( آنچه که واقعاً اتفاق افتاده ) استفاده میکند .
