بناهای مذهبی
چکیده
مکانهای مذهبی، مساجد، مصلا و.... هموار ه
نقش تعیین کننده ای در اعتلای فرهنگ، سیاست، علم و سایر شئونات تمدن ایفا
نموده اند. این تحقیق معماری، بدنبال خلق فضایی بمنظور ارائه و انجام
فعالیتهای مذهبی و در کنار آن ارائه فعالیتهای خدماتی و فرهنگی تحت عنوان
مصلا بزرگ فردیس کرج، می باشد. در بخش شناخت با طرح مباحث مختلف مرتبط با
موضوع به بازشناسی عوامل تأثیرگذار در فرآیند طراحی پرداخته شده. در بخش
دوم ( کاربرد) ازنتایج حاصل در بخش اول بمنظور خلق فضای معماری بهره گرفته
می شود. در این تحقیق سعی برآن شده است تا فرآیند شناخت و کاربرد آن در
طراحی معماری رعایت شده و مسیر رسیدن از سئوال به جواب بدرستی طی گردد.
در بخش اول مباحث و موضوعات مطرح شده در
سه عرصه دانش معماری یعنی شکل، معنا، و عملکرد می باشند و در بخش دوم پس از
تدوین مبانی نظری، اهداف، اصول ومعیارهای طراحی بمنظور شکل گیری ایده
اولیه طرح حرکتی از کل به جز طی می گردد و پس از شکل گیری ایده اولیه
بمنظور تکمیل فرآیند حرکتی از جزء به کل داشته وایده اولیه در پرتو تأثیرات
نظامهای برنامه ریزی فیزیکی و سازماندهی فضایی و نیز نظام نمادین، نظام
هندسی، نظام زیبائی شناسی و نظام سازه، به طرح نهای ختم می گردد.
پیشگفتار
بی شک بناهای مذهبی در طول زمان همواره
مورد توجه و احترام ملل و اقوام مختلف بوده است و بدین جهت پیوسته کاملترین
تجربه های هنری هنرمندان برجسته هر دوره تاریخی در خدمت معماری و تزئین
نقوش بکارفته در احداث چنین اماکنی بوده است. این علاقه و توجه و بذل
سرمایه های مادی و معنوی نه از باب منافع اقتصادی و مقاصد مادی، بلکه بر
مبنای کشش و علاقه ای قلبی براساس گرایش فطری مردم به مکاتب الهی بروز کرده
است.
چه بسا مردمی که با مشکلات اقتصادی دست به
گریبان بوده، اما در سرمایه گذاری بر مظاهر معنوی از جمله بناهای وابسته
به مقدسات مذهبی از هیچگونه تلاشی فروگذار نکرده اند بناهای رفیع و باشکوهی
که در طول تاریخ برمعابد، مساجد سربرافراشته اند همواره با یک پشتوانه
قلبی و عشق حقیقی همراه بوده است.
در تاریخ اسلام مکانهای مذهبی همواره در
رأس توجه مردم، بویژه هنرمندان معتقد به مبانی دینی قرار داشته است. در
دوره هایی که اثری از پیشرفت های علمی در هیچ کجای عالم دیده نمی شود
برجسته ترین آثار معماری جهان، از میان مکانهای بزرگ مذهبی اسلام در جای
جای سرزمین های اسلام بجای مانده است.
اگرچه به علل گوناگون بویژه هجوم نیروهای
متجاوز بیگانه به کشورهای اسلامی بسیاری از این ابنیه مهم و تاریخی دچار
تخریب و ویرانی شده و آثار مهم مکتوب و میراث فرهنگی مسلمین که دستخوش غارت
و آتش سوزی در کتابخانه های مهم جهان اسلام شده است، ما را از گنجینه های
مهمی محروم کرده است با این حال آنچه برجای مانده، خود دریچه ای است برای
شناخت عظمت معماری بکاررفته در بناهای مذهبی بزرگ اسلامی، بویژه آنکه
درمعماری و کاشیکاری بناها مظاهر معنوی و مفاهیم والای مذهبی چه در انتخاب
رنگ و چه در انتخاب شکل وفرم بسیار ماهرانه تلفیق شده اند، و فضای بوجود
آورنده که انسان شیفته معنویت را بسوی خود می کشاند.
اگرچه متأسفانه بعلت افول قدرت سیاسی جهان
اسلام پس از آنکه حاکمیت سیاسی در دست افراد نااهل و فرصت طلبی قرار گرفت،
نقش بناهای مذهبی را در سرنوشت اجتماعی و سیاسی و معنوی مردم کمرنگ ساخته،
ولی امید می رود در زمان حاکمیت جمهوری اسلامی، مکانهای مذهبی جایگاه ویژه
خود را پس از قرنها بازیابد و مجد و عظمت معنوی و حقیقی جهان اسلام بار
دیگر احیاء گردد.***
مقدمه:
اسلام اندکی پس از ظهور، در تمامی کشورهای
پیرامون شبه جزیره عربستان و حتی کشورهای دور دست پذیرفته شد و تمامی عرصه
های زندگی خصوصی و اجتماعی آنان را تحت تأثیر قرار داد. همراه با گسترش
اسلام مکانهای مذهبی اسلامی به عنوان مهمترین عامل فیزیکی و پایگاه اسلامی
در تمام کشورهای متأثر از فرهنگ اسلامی بنا گردید.
مکانهای عبادی اسلام تا حدود زیادی مرکز
فعالیتهای فرهنگی می باشد ارتباط مکانهای مذهبی اسلامی با مسئولان حکومتی و
افراد قدرتمند جامعه و اشخاص مؤمن و سرشناس باعث می شود که چنین مکانهایی
همانند مراکز ارتباطی نهادهای اجتماعی عمل کنند. مراسم مذهبی سنتی اهمیت
خاص خودشان را دارند و آن اینست که ما را در تجربه جمعی پرستش سهیم می کند
اما هرگز نباید فراموش کرد که تجربه مذهبی در درجه اول یک تجربه عملی عشق
است. ما می توانیم از کتابها پیروی کنیم، بر قلبها حاکم شویم و نحوه رفتاری
خاصی را برگزینیم ولی هیچکدام فایده ای ندارد. این دل است که تصمیم می
گیرد و تصمیم دل قانون است.
گذری بر اهمیت مکانهای مذهبی
بناهای مذهبی همواره مورد احترام و توجه
ملل و اقوام مختلف در طول تاریخ بوده است و به لحاظ همین اهمیت پیوسته
کاملترین تجربه های هنری هنرمندان برجسته هر دوره تاریخی در خدمت معماری و
تزئین نقوش بکار رفته و در احداث چنین اماکنی بوده است. ایرانیان در همه
آثار هنر و معماری قبل از اسلام خویش، نوعی هنر و معماری متکی بر تجربیات
فنی و مستقل از هنر و معماری شیوه های بیگانه را دارا بوده اند و به وسیله
آنها انواع ارزشهای فضایی را در دوران خود شکل داده اند
تاریخچه مکانهای مذهبی قبل از اسلام در ایران:
گوهر معماری ایرانی؛ منطق ریاضی و عرفانی
آن است. درون گرایی و کشش معماران ایرانی بسوی حیاط ها و پادیاوها و گودال
باغچه ها و هشتی ها و کلاه فرنگی ها که شبستان ها را گرداگرد خود گرفته و
محیط های دلکش و خودمانی بوجود آورده که از دیرباز جزء منطق معماری ایرانی
بوده است. همچنانکه در کاخهای تخت جمشید می بینیم که پیرامون حیاطی،
اتاقها، تالارها، و ایوانها جای دارد، یا فضاهای کاخ ساسانی سروستان و
خانقاه و سراهای قبل از اسلام دیده می شود. در دوره هخامنشیان یکسری آتشکده
در شوش وتخت جمشید ساخته شده که با سبک معماری هخامنشی با پوشش مسطح و
تیرچوبی است و این ادامه داشته است تا زمان اشکانیان: معابدی با سبک
چهارطاقی و چهار ایوانی با سبک معماری پارتی و خراسانی برای عبادت مغ ها و
زرتشتیان ساخته شد.
تاریخچه مکانهای مذهبی بعد از اسلام در ایران:
با ورود مسلمانان به ایران و واردشدن تمام
ارزشهای راستین الهی به این مرزوبوم تاروپود جامعه طبقاتی ساسانی یکباره
فروریخت و طرحی نو برای زندگی وحیات آدمیان پی ریزی شد. جامعه متفرق ایرانی
که نتیجه منطقی اختلافات ادیان جاهلی بوده است با پیام جدیدی که ارتش
اسلام از سرزمین رسولخدا(ص) برای آنها به ارمغان آورد به ندای فطرت
خداپرستانه انسانی خویش گوش فرا می دهد و پس از مدت کمی جامعه ایرانی به
دین جدیدی روی آورد، با همه این احوال معماران ایرانی و مسلمان از زمان
ورود اسلام به ایران در ایجاد فضاهای معمارانه با اسلوب ایرانی و با هدف
الهی دچار وقفه شده اند.
این وقفه شامل مدت زمانی است که آنها
بمنظور آشنایی با خواست و هدفهای اسلام از فضاهای معماری صرف کرده اند آثار
این دوره فقط تقلیدی بود از سبک و شیوه ساخت معماری اسلامی مسلمانان عرب،
که نمود بیشتر آن در خطه خراسان( تمام نواحی مشرق چون کشور ترکمنستان،
افغانستان و ...) دیده می شود. سبک معماری مذهبی تقلیدی این زمانی به این
نحو بود که مسجد محوطه ای را با دیوار خشتی محصور کرده و سایبانی برروی این
محصوره به وسیله چوب و حصیر می ساختند. مسجد، کوچه میرنطنز، مسجد سراور
گلپایگان و مسجد حاجتگاه ابیانه ازاین نوع اند.
« مصلا، تعریف و مشخصه های آن»
مصلا یکی از بناهای مذهبی اصلی در اسلام
بشمار می آید و اقامه نمازهای عیدین و جمعه نیز از مهمترین عملکردهای آن
است اما تفاوت عمده ای بین آن و مسجد نمی توان قائل شد همانگونه که از قول
پیامبر اکرم(ص) نقل شده:« هرکجا نماز برپا دارید همانجا مسجد است».
بنابراین می توان گفت که در اسلام مسجد لزوماً نشان از ساختمانهای مشخص با
ویژگی های مشخصی ندارد. و تنها مشخصه اصلی آن مکانی جهت اقامه نماز می
باشد.
مسجد: معرفی و سیر تحول آن
« ان بیوتی فی الارض المساجد» مساجد خانه
های من در زمین است. اسلام به معنی تسلیم بودن به خواست و اراده خداوند است
و خداوند تمام ادیان آسمان خود را به نوعی زیر مجموعه این دین کامل می
داند. قبل از دین اسلام و ساخت مساجد خانه کعبه که طراح آن خداوند و مجری
آن پیامبران بودند اولین خانه ای بود برای پذیرش توبه آدم و محل عبادت و
قیام او، جدار آن فقط یک پوسته است با دری به درون وحجم آن یک مکعب( یعنی
منظم ترین حجم با سطوح مشابه و یکنواخت برای آرامش وسکون انسان) چون چها
رضلعش بر چهار وجه انسان منطبق است و در او ایجاد سکون می کند. پلانش مربع
است و پوسته داخلی آن بدون روزن که حریمی مناسب است که نگاه انسان را از
افق برگیرد. ابتدا سقف نداشته و بعداً سقف گذاشته اند.
نوع فایل: word
سایز:67.3 KB
تعداد صفحه: 104
