بزهکاری و علل و انگیزه های آن
مقدمه
بزهکاری
و علل و انگیزه های آن ، از جمله مشکلات اجتماعی است که از دیرباز چشم
تیزبین و ذهن روشن محققین و دانشمندان از آن به دور نبوده است . مطالعة
پژوهشهای متخصصان علوم انسانی در طی دو سه قرن گذشته نشان می دهد که عده
زیادی از آنان همواره وقت خود را مصروف این مهم کرده اند ،تا شاید کشف علل
بزهکاری و از میان برداشت عوامل موثردر پیدایش آن راه گشایی در جهت رفع
این آفت اجتماعی باشند. افزایش میزان تبهکاری و بزهکاری از نیم قرن پیش
یعنی از اواخر قرن نوزدهم وپس از دو جنگ بین الملل اول و دوم ،که منجر به
متلاشی شدن خانواده ها وسرگردانی کودکان گردید، مورد بحث محافل بین الملل
قرار گرفت. در سال 1984 در اعلامیه حقوق بشر و اعلامیه های سایر سازمانهای
بین المللی لزوم توجه به حقوق اساسی و ارزشهای بشری و حفظ حقوق اساسی و
ارزشهای بشری وحفظ حقوق حقه کودکان منظور گردید و به رسمیت شناخته شد.
بزهکاری نوجوانان یکی از انواع ناسازگاری زیستی روانی اجتماعی است و چنانکه لاوری میگوید،
سلوک
رفتاری که خود شخص را ارضاء نماید ولی مورد پسند جامعه نباشد سلوک دشوار
یا بزهکاری و حتی در برخی موارد جنایت نامیده می شود . صرف نظر از قوانین
تدوین شده برای این پدیده، بزهکار دیگر به عنوان یک فرد ضد اجتماعی که
برای مصالح اجتماع باید مجازات شود شناخته نمی شود، بلکه جوانی است مبتلا
به اختلال در رشد شخصیت که بزه وی نیز با توجه به الگوی شخصیتی و تاثیرات
خانواده و رفتار و موازین آنها و شرایتی که جرم اتفاق افتاده است ارزشیابی
می شود. بطور کلی، عقاید گوناگونی در مورد افزایش بزهکاری ذکر شده است.
کانگر
(1983) ازدیاد جرم و جنایت و تشکیل باندهای بزهکاری را توسط نوجوانان از
اختصاصات جوامع کنونی دانسته و معتقد است که تحرک جامعه امروزی از قبیل
صنعتی شدن کشورها، ازدیاد مهاجرت، نفوذ فرهنگهای مختلف در یکدیگر ،ازدیاد
مشکلات اجتماعی، اختلاف طبقاتی و فقر، فقدان اعتقادات مذهبی و اخلاقیات،
منازعات خانوادگی، وغیره انگیزهای برونی و درونی نوجوانان را در ارتکاب بزه
تشکیل می دهد.
تحقیقات
و آمارها روشنگر رو به گسترش نهادن بزهکاری نوجوانان در اکثر جوامع می
باشد. طبق گزارش موسسه تحقیق جرم و جنایت آمریکا(1987)، 90 درصد از
نوجوانان آمریکایی حداقل یکبار مرتکب بزهکاری شده اند. همچنین آمار منتشره
در سال 1984 در ایالت متحده آمریکا نشان می دهد که 50000 نوجوان به جرم
ارتکاب بزهکاری در کانون اصلاح و تربیتی نگهداری می شده اند (پاپالیا و
الدز، 1985 ، صفحه 617 ).
گزارش
دیگری در همین زمینه نشان می دهد که خشونت و تبهکاری در جامعه آمریکا به
طرز روزافزونی رو به گسترش نهاده است. به عنوان مثال در سال 1980 میزان
جنایت در حدود 148 درصد و شامل بیشتر از 11 تا 13 درصد کل جمعیت آمریکا
بوده است، گزارش دیگری از موسسه تحقیق جرم و جنایت در آمریکا نشانگر این
مهم بوده است که بین سالهای 1989ـ1980 میزان جنایت 69% ، تجاوزات جنسی 116
درصد. وبالاخره مشاجرات توام با خشونت 102 درصد نسبت به سالهای قبل افزایش
داشته است. این آمار بخصوص در مورد بزهکاری نوجوانان هشدار دهنده بوده، و
نشان داده است که بین سالهای 1967ـ1958 در حدود 300 درصد سرقت توسط
نوجوانان انجام گرفته است. ضمنا با آمار فوق باید 40% تبهکاری و بزهکاریهای
گزارش نشده را نیز اضافه کرد . بطور نسبی بغیر از اتحاد جماهیر شوروی ،
سایر کشورهای اروپای غربی آمار مشابهی در این زمینه داشته اند . از کشورهای
اروپای شرقی آمار دقیقی در زمینه بزهکاری نوجوانان در دست نیست و به نظر
می رسد بزهکاری نوجوانان یا بسیار محدود بوده، و یا با معانی دیگری تعبیر
شده است(دی فلوئر و دیگران، 1987 ،صفحه 78).
2ـ بیان مساله :
هرگاه
صحبت از بزهکار یا ناسازگاری جوانان و نوجوانان یا اجتماع می شود
بلافاصله این فکر به خاطر خطور می کند که از چه راه و با چه وسایلی می
توان اعمال ضد اجتماعی و نابهنجار این گونه افراد را پیشگیری و یا کنترل
نمود؟
امروزه
در اکثر کشورهای پیشرفته دنیا، طرق و وسایل خاصی برای این مسئله حاد
اجتماعی در نظر گرفته اند که یکی از آنها تربیت مجدد اطفال و نوجوانان در
کانونهای اصلاح و تربیت است . ولی باید توجه داشت برای اینکه بتوانیم نوای
جوانی را، که در داخل خانواده خود به خوبی تربیت نشده و بر اثر عدم
هماهنگی جامعه خویش به صورت یک فرد بزهکار قانون شکن و ضد اجتماع در آمده
است مجددا تربیت نموده وبا اصول و موازین حاکم بر اجتماع تطبیق دهیم می
بایستی علاوه بر وجود وسایل و تجهیزات لازم ، وقت و فرصت کافی نیز برای
این کار در اختیار داشته باشیم که خود دلیلی بر ارائه خدمات آموزشی در
محله های بزهکار خیز است .
امروزه
این مطلب مسلم است که جوان یا نوجوانی که به سرقت و جیب بری و قاچاق مواد
مخدر و نظایر این گونه اعمال ضد اجتماعی عادت کرده است به صرف توقف سه
ماه یا شش ماهه در کانون اصلاح و تربیت تغییر روش نخواهد داد و هرگاه از
زندان و یا کانون اصلاح و تربیت آزاد شود مجددا چون حرفه و کار
شرافتمندانه نمی داند و ترک عادات قدیمی برایش مشکل است به محیط سابق و
زندگی فساد آمیز خود مراجعت خواهد کرد .
بنابراین
متفکرین و متخصصین اجتماعات غربی با ابداع و استقرار سیستم صدور حکم
محکومیت به مدت نا معین مسئله اصلاح و تربیت و نوجوانان را به نحو مطلوب حل
کرده و به موازات آن با تشکیل سازمانهای اختصاصی وابسته به دادگاههای
اطفال برای استقرار یک نظم نوین در زندگی بی بندوبار نوجوانان بزهکار و
ناسازگار راه حل های جدیدی یافته و بدین گونه از فشار بار دادگاه های اطفال
نیز به نحو محسوسی کاسته و تعداد پرونده های ناشی از ارتکاب جرم جوانان
بزهکار را بطور چشمگیر تقلیل داده اند .
در
کشورهای غربی معمولا در جوار دادگاههای اطفال ، موسسات خاصی وجود دارد
(کانون اصلاح و تربیت) که عهده دار تربیت اطفال بی سرپرست بوده و قاضی
اطفال این گونه کودکان را به آن موسسات تحویل می دهد . تجربه نشان داده است
که تشدید مجازاتها از تعداد قرون وسطائی نتوانسته عامل لازم و کافی برای
پیشگیری و اجتناب از ارتکاب جرم و تکرار آنها باشد ولی آموزش توسط نهادهای
مختلف شهری بر اساس نیازهای خاصی آن محیط ها توانسته نگرش اعضای آن جامعه
خاص را تغییر دهد .
بنابراین
باید بدنبال روشهای آموزشی و فرآیندهای آگاهی رسانی که موجب جلوگیری از
وقوع جرائم می شود، و از راه کشف آن علل که بیشتر از فساد محیط یا از عکس
العملهای احساسات و تمایلات ناآگاه مجرم سرچشمه می گیرد ، از وقوع حوادث
ناهنجار و جرائم کاست و شخصیتهای معلول و حادثه جو را از بسیاری کارها که
سبب اتفاق جرمها می شود منع کرد .
جامعه
شناسی کیفری با اندیشه های نو ، افکار جدید و ارزندهای که مربوط به اعاده
حیثیت افراد است ، می کوشد تا واقعیت را بصورتی که باید جلوه گر سازد و
بی عدالتیهایی را که تا کنون رواج داشته است و باز هم ادامه دارد به وجهی
شایسته آشکار نماید .
علم
جامعه شناسی کیفری اثبات می کند که بزهکاران حیوانی وحشی نیستند که باید
کشته بشوند، میکروب به شماره نمی آیند که باید در نابودیشان کوشید ، زشت و
پلید و نابکار و غیر قابل اصلاح نمی باشند که به دیار نیستی رهسپار گردند
. بلکه انسانند و می توانند مانند سایرین دارای اندیشه های عالی و منشها و
اخلاقیات شایسته باشند و حتی در زمره بهترین انسانها در آیند به همین جهت
ریشارد می نویسد :
که
فراموش شده است که بزهکاران میکروب نیستند بلکه انسانند و جرم تنها عیب
برخی از افراد استثنایی نیست ، بلکه تهدیدی است اخلاقی که بر رفتار همه
مردم ، سنگینی خود را تحمیل می کند .
امروزه
به خوبی به ثبوت رسیده است که خشونت و اجرای مکافات باعث ستیزه گری بیشتر
بزهکاران می شود و هیچگاه و در هیچ زمانی و مکانی خشونت وسیله ارشاد و
اصلاح نیست ، بلکه با آ موزش و آگاهی انسانی به اعضای جامعه می توان
پیشگیری یا علاج واقعه قبل از وقوع را انجام داد.
ژرژ
ویدال بوسیله آمارهایی که از بزهکاران در فرانسه بدست آورد ، اثبات کرد
که رقم جرائم در این کشور و پس از اجرای کیفرهای بسیار سنگین افزایش یافت
در حالیکه پس از آموزش های خاص مشروط بطور قابل ملاحظه ای کاهش پیدا کرد
وبه همین جهت الن کی استاد تعلیم و تربیت در مورد سیاست کیفری صحیح می
نویسد :
نرمش و ملایمت در جلسات آموزش به مراتب با ارزش تر از خشونت و شدت عمل است
