مبانی نظری و پیشینه پژوهش و خود پنداره
در 23 صفحه ورد قابل ویرایش با فرمت doc
توضیحات: فصل دوم پایان نامه کارشناسی ارشد (پیشینه و مبانی نظری پژوهش)
همراه با منبع نویسی درون متنی به شیوه APA جهت استفاده فصل دو پایان نامه
توضیحات نظری کامل در مورد متغیر
پیشینه داخلی و خارجی در مورد متغیر مربوطه و متغیرهای مشابه
رفرنس نویسی و پاورقی دقیق و مناسب
منبع : انگلیسی و فارسی دارد (به شیوه APA)
نوع فایل: WORD و قابل ویرایش با فرمت doc
قسمتی از متن مبانی نظری و پیشینه
خود : مفهوم خود [1]و
مطالعه آن در طول تاریخ بشری همواره مورد توجه بودهاست و فیلسوفان و
متفکران دربارۀ آن بسیار اندیشیده و نگاشتهاند. اغلب محققان معتقدند
مطالعه خود با نوشتههای فیلسوف و روانشناس ویلیام جمیز[2] (1948-1890) آغاز شد. جیمز (1892) خود را به دو نوع فاعلی و مفهولی تقسیم کرد (دورنر، 2006).
خود فاعلی دائماً تجارب حاصل از ارتباط با مردم، اشیاء وقایع را به نحوی
کاملاً ذهنی سازمان داده و تغییر مینماید، خود مفهولی مجموعۀ آن چیزهایی
است که شخصی میتواند آن را مال خود بنامد. به عنوان مثال در عبارتی نظیر
من در بارۀ خودم فکر میکنم، من به عنوان متفکر معنی فاعل اشاره میکند در
حالی که خودم به خود به عنوان موضوع تفکر اشاره دارد. (راجرز، 1369).
ویلیام جمیز (1890) معتقد بود هر تجربهای که متضمن اشاره به خود باشد، ،
احساس فرد نسبت به بهزیستی و خود ارضامندی را تحت تأثیر قرار میدهد (مجازی
دلفارد، 1368). چارلز[3]
(1976) معتقد است خود طی پنج ماه اول زندگی پدید میآید و پس از آن به
سرعت رشد میکند. ولی خود را مجموعه صفاتی میداند که فرد را منحصر به فرد
میسازد، در واقع خود، مرکز وجود هر فرد[4] محسوب میشود. (چوکو[5]، 2004).
خود مرکزی است که فرد به وسیلۀ آن از ابعاد مختلف انسانی خود آگاه
میشود. نقشهایی که فرد بازی میکند ممکن است به طور همزمان مواردی را از
قبل خود به عنوان یادگیرنده، خود به عنوان فرزند، خود به عنوان ورزشکار،
خود به عنوان دوست، به عنوان فرد مذهبی شامل میگردد.خود چند بعدی است و می
توان گفت این جنبۀ آن برای شکلگیری خود پنداره مهم است. (رات و جاکوبز[6] به نقل از چوکو، 2004).
2-3-1 تعاریف خود پنداره
در ادبیات تحقیق خودپنداره برخی اوقات به طرحوارۀ خود[7]، بازنمایی خود[8]، تصویرخود[9]، ادراک خود[10]،
تعریف شدهاست. خود پنداره مفهومی روان شناختی است که احساسها،
ارزیابیها، نگرشها و نیز مقولههای توصیفی ما از خودمان را در بر
میگیرد. خودپنداره در بیرون، ویژگیهای شخصیتی و رفتاری و در درون چگونگی
احساس ما را در بارۀ خودمان و جهان اطرافمان نشان میدهد (کیامنش و پور
اصغر، 1385).
برن[11]
(1984) خودپنداره را نگرشها و احساسات و دانش فرد در مورد تواناییها،
مهارتها، ظاهر و پذیرش اجتماعی خود میداند، این تعریف ابعاد مختلف
شناختی، ادارکی و عاطفی را در مورد خودپنداره مورد توجه قرار میدهد. به
اعتقاد چارلز (1976) خودپنداره شامل اسنادهای بدنی، رفتارها، باورها،
ارزشها، علایق و استعدادها میشود و در کل هر چیزی را که در بارهی ماست و
ما در بارهی خودمان باور داریم در بر میگیرد (نصیری، 1377).
خودپنداره یک مجموعه سازگارانه[12]
از باورها در مورد خود است که برای معرفی خود به فرد و دیگران به کار می
رود و صفات شخصیتی، ارزشها، احساسات اخلاقی ، آرزوها و تعهداتی که برای
خود قابل تصور است را شامل میشود. خود پنداره به فرد اجازه میدهد در
بافتهای اجتماعی گوناگون اسنادهای خودکار بکار ببرد و دامنهای از
بازنماییهای رفتاری و کلامی خود را که برای تعاملات اجتماعی گریز ناپذیر
هستند را مورد استفاده قرار دهد. (چاپلینگ[13]، 2000 به نقل ازنادری، 1392)
روانشناسان اجتماعی که در حوزۀ شناخت اجتماعی مطالعه میکنند به سازمان
و وجوه مختلف خودپنداره توجه خوبی داشتهاند، آنان خودپنداره را به
عنوان نوعی طرحوارۀ شناختی که یک نوع سازماندهی شناختی است میدانند که از
تجارب گذشته فرد ناشی میشود و در طی آن به پردازش اطلاعات موجود راجع به
خودش میپردازد (مارکوس[14]،
1997 به نقل از سلیمی، 1389)؛ به عبارت دیگر بعد از اینکه، به یک برداشت
یا نگرش کلی رسیدیم این برداشت و نگرش ما به عنوان یک نوع صافی عمل میکند
که به ما کمک میکند تا به دریافت و پردازش اطلاعات جدیدی راجع به خودمان
بپردازیم. طرحوارۀ خود[15]
یکی از مؤلفههای اصلی خود پنداره است که به عنوان کلیتی شخصی، اطلاعات و
تجربیات بعدی در درون آنها روان سازی میشوند و خودپندارۀ پیچیدهتری را
تشکیل میدهند (پورحسین، 1383).
خود پنداره شامل کلیه باورها، فرضیهها، تصورات و عقایدی است که فرد
نسبت به خودش دارد این فرضیهها، باورها و تصورات فرد راجع به خودش در
فرآیند به نام تصور از خود سازمان دهی میگردد و منظور از آن تصویری است که
فرد از وجود خودش در ذهن دارد، این تصویر نشان دهندۀ رویکرد فرد به آنچه
که دوست دارد باشد است و از آن برای توصیف خود برای خودش و دیگران استفاده
مینماید. راجرز (1902) خودپنداره را مجموعۀ منظمی از ویژگیها میداند که
فرد آن را جزئی از خودش تلقی میکند، او بر این باور است که هنگامی که ما
با افراد پیرامون خود، والدین، دوستان و معلمان در تعامل میباشیم شروع به
ایجاد خودپنداره میکنیم و این خودپنداره غالباً بر پایه ارزشیابیهای
دیگران از ما شکل میگیرد. (فراهانی، 1378). خودپندار، دلالت بر مجموعهای
منظم از نگرش ها و تصورات فرد در بارهی خودش دارد. (لوپز[16] و همکاران، 2001) که به فرد انسجام بخشیده و به ارزیابی وی از خودش کمک میکند (دیسپون[17]،
2003). علیرغم اینکه در گذشته، خودپنداره به عنوان یک ساختار تک بعدی تلقی
گردیده لیکن بررسیهای اخیر نشان میدهد که این مفهوم دارای ساختاری چند
بعدی بوده و اجزایی مستقل دارد (لوپز و کارمن[18]، 2002).
بسیاری از محققان براین عقیدهاند که به میزانی که افراد به یک هویت یا
خودپنداره منسجم و شخصی دست مییابند، با احساسات مثبت یا منفی گوناگون
درگیر میشوند، به اعتقاد آنان باورهای ناهماهنگ و از هم گسیخته در مورد
خود، به مشکلات عاطفی و هیجانی متعدد منجر میگردد (کوپر و پروین[19]،
1998). در واقع افرادی که دارای خود پندارۀ واضح، خوب؛ تعریف شده، هماهنگ و
تقریباً با ثبات هستند از سلامت روان شناختی بیشتری برخوردارند این افراد
به یک دید روشن در مورد خود رسیدهاند و کمتر تحت تأثیر وقایع روزانه و
ارزیابیهای این وقایع قرار میگیرند. (کمپل[20] و همکاران، 1999). راجرز خود آرمانی را خودپنداره میداند که انسان آرزو میکند داشته باشد (شاملو، 1374).
راجرز همسانی و همخوانی بین خود آرمانی و خود واقعی را مورد تأکید قرار
میدهد و میگوید که انسان باید طوری عمل کند که همسانی (عدم تعارض) بین
ادراکهای خویشتن و همخوانی بین ادارکهای خویشتن و تجربیات خود را حفظ
کند. (پروین ترجمه جوادی وکدیور، 1373).
خودپندارۀ یک کودک در حقیقت رویکرد او نسبت به خودش است که این رویکرد
می تواند به شکلهای گوناگونی وجود داشتهباشد. مثلاً ممکن است فکر کند
کودک بدی است یا شاگرد خوب و درس خوانی یا میتواند در آینده فرد شایستهای
باشد یا هم اکنون فردی دوست داشتنی است (نصیری، 1377).
2-3-2منابع تشکیل دهندۀ خود پنداره
خودپندارۀ هر فردی تا حد زیادی نوعی انعکاس و بازتاب طرز رفتار و تفکر
دیگران نسبت به اوست. نقش افراد مهم (پدر، مادر، خواهران، برادران، معلم و
همسالان) در زندگی کودک در سالهای اولیه زندگی یعنی زمانی که کودک منبع و
مرجع دیگری برای مناسب تشخیص دادن یا ندادن رفتارهایش ندارد بسیار مهم است.
در خانه افراد مهم زندگی کودک، والدین او هستند و در درجۀ دوم خواهران و
برادران او، در مدرسه عموماً معلمین (بسته به سطح سنی و ویژگیهای شخصیتی
کودک) و همسالان و همکلاسیها هستند که در شکلگیری خودپندارۀ کودک اهمیت
دارد. از دیگر منابع تشکیل دهندۀ خودپنداره در کودک در همین سنین
بازخوردهای فیزیکی است که از جست و جوها و تحقیقاتش در محیط فیزیکی اطرافش
به دست میآورد. این نوع بازخوردها شامل اطلاعات بدست آمده از تجارب خود
کودک است تا عقاید و نگرشهای دیگران نسبت به کودک مثلاً هنگامی که کودک در
حال بازی کردن با تعدادی مکعب است و سعی می کند شکل خاصی را بسازد اما به
علت فرو افتادن مکعبها قادر به انجام این کار نیست. او به محدودیت و
ناتوانایی اش بدون اینکه نیازی به گفتن توسط دیگران باشد پی می برد.
بسیاری از فعالیتهایی که کودک انجام می دهد بازخورد های گفتن توسط
دیگران باشد پی می برد. بسیاری از فعالیت هایی که کودک انجام می دهد
بازخوردهای مسقتیم و بی واسطه دارند که به او می فهماند توانایی انجام این
فعالیت را ندارد و یا مهارت لازم برای اتمام موفقیت آمیز این کار را ندارد.
از این قبیل فعالیتها می توان به دوچرخه سواری، دویدن، اسکی کردن، بازی با
مکعب ها و شنا کردن اشاره نمود. خود پنداری شکل گرفته شده براساس
بازخوردها به ارائه علایمی منجر می شود که به کودک کمک می نماید تا به
توصیف چگونگی و نوع شخصیتش بپردازد. فرضیه هایی راجع به میزان لیاقت،
توانایی و شایستگی اش بسازد و یا به کمک آن دریابد که با دیگران چگونه
رفتار کند و به رفتار دیگران با خودش توجه نماید (کوپر اسمیت و فلومن[21]، 1976).
2-3-3 ابعاد خودپنداره
به طور خلاصه عده ای که صاحب نظران اعتقاد دارند که خود پنداره دارای سه بعد اساسی است که به شکل گیری خود پنداره کمک می کند:
1-تجارب کودک در تعامل با محیط که شامل وقایع مهم زندگی کودک و تجارب عادی و روزمره زندگی اش است.
2-تعامل و ارتباط با افراد مهم زندگی کودک مانند (والدین، خواهران، برادران، معلمین، بزرگترها، همسالان)
3-اسنادهای کودک (شاولسون و بولز[22]،
[1] self
[2] William jams
[3]. Charles
[4].Centre of the universe
[5]. Choko, A.K
[6]. Roth & Jacobs
[7].Self-Schema
[8]. Self -reperentation
[9]. Self image
[10]. Self pevception
[11]. Byrne
[12]. Adaptive set
[13]. Japling
[14]. Marcus
[15]. Self -Scbema
[16]. Lopez
[17]. Dypeson
[18].Carmen
[19]. Cooper & Pervin
[20]. Campbell
[21]. Cooper smith & Feldman
[22].Sharelson & Bouls
