مدیریت در بازار جهانی و اقتصاد (استراتژیهایی برای اقتصاد پویا)
مقدمه
بی گمان
مدیریت در همه دستگاهها و سازمانها نمی تواند یکسان باشد ، زیرا سازمانی
ویژگی خود را داراست و در محیطی معین و با هدفی ویژه به کار می پردازد ، جو
درونی و بویژه برونی هر دستگاه تولیدی کمابیش با دگرگونی های پیوسته یا
گسسته روبرو می شوند … مانند قانونگذاری ، دگرگونی شرایط اقتصادی ، اجتماعی
یا سیاسی با پیشرفتهای تکنولوژیکی و نوآوری با دگرگونیها در روال زندگی یا
سلیقه خریداران و مصرف کنندگان .
انسان
قرن بیستم در فضای یک جامعه سازمانی زندگی می کند و سرنوشت او با سرنوشت
سازمانی جامعه همسو شده است بعلاوه متفکران بی شماری بر این عقیده اند که
عملکرد سازمانها موجب بیگانگی ، انزوا و بطالت سازمانها و انسان سازمانی
شده و انسان در مواجهه با معضلات پیچیده ای که امروزه گریبانگیر اوست ، نه
تنها انعطاف ، خلاقیت ، مسوولیت و همدلی از خود نشان نداده ، بلکه خشک و بی
روح و بی اعتنا نیست به جامعه مخدوم خود به حرکت ادامه داده است و جالب
توجه این که این قضاوتها تازگی ندارد .
بعضی
معتقدند که وجود سازمانهای بزرگ ضرورت زندگی امروزه است و گریزی از آن نیست
و این ضرورت ، ابعاد سازمانها ، مقررات ، انضباط ، سلسله مراتب و اطاعت را
برای کارکنان و نوبت رابطه غیر شخصی را برای مراجعان ایجاب می کند .
دیگران
معتقدند که نارضایتی عمومی مردم ، عدم تحقق هدفهای سازمانی و بی اعتنایی
سازمانها و مدیران سازمانی به افکار عمومی و همچنین درگیری و رقابت با هم
پیمانان و رقبا و بحران های پی در پی موجب بی اعتمادی عمومی شده و همراه با
خود بیکاری ، گرانی ، تورم ، نا امنی ، فساد ، نزاع و تجاوز به بار آورده
است که مطلوب طبع، طبع جوی انسان نیست . آیا مدیر باید به چنین شرایط
سهمگینی که بعضاً یا عمدتاً حاصل عملکرد اوست بی اعتنا باشد ؟ مراکز آموزش
مدیریت و محققان و نظریه پردازان مدیریت چه وظیفه ای به عهده دارند ؟ هدایت
سازمان به صراط مستقیم و در جهت رستگاری انسان شاغل و انسان مصرف کننده و
امنیت ملی و نظام اجتماعی به عهده کیست ؟ آیا بین مدیریت دولتی و مدیریت
خصوصی از این جهات تفاوت ماهوی وجود دارد ؟
در اینکه
نقش مدیریتهای تخصصی – همچون مدیریتهای مالی ، تولید ، فروش ، تحقق مهندسی
و .. در سازمان حائز اهمیت است ، سخنی نیست و اینکه مدیریتهای تخصصی سهمی
از هدایت عمومی را نیز به عهده دارند ، انکار ناپذیر است ، ولی هماهنگی
تخصصها تعیین جایگاه هر یک به اقتضای نشیب و فرازی که سازمان در طی طریقی
به سوی هدف با آن مواجه می شود و سکانداری کل سازمان وظیفه ای ممتاز و مشخص
است که فقط در قلمرو مدیریت عمومی به معنای اخص – که در این نوشته به نام
مدیریت استراتژی مطرح می شود قرار می گیرد .
ایران
اسلامی در مظلومیتی که در طی عمر در قبال جبهه متحد استکبار بر جهانی و
عوامل آن متحمل شده مستحق توجه ، مجاهدت و ایثار محققان و استادان مدیریت
است که برای معضلان آن به طور جدی چاره جویی کنند . انبوه منابع مدیریت در
سطح جهان، نوآوریهای بیشماری که مبتنی بر الگوهای ژاپنی ، سوئدی و آلمانی
مد روز شده و تازه هایی که محققان خستگی ناپذیر این رشته در سراسر جهان
ارائه می دهند نتوانسته است جوابگوی بحران مدیریتی باشد که شرق و غرب و
شمال و جنوب را در نوردیده است . مدیران خوش خیال دیروزین در کشورهای
استکباری که بر بال ابرها بازارهای جهان را در قبضه خود می دیدند ، امروزه
نگران ، مضطرب و بسیاری ورشکسته ، در وحشت آینده ای هستند که عوامل آن روز
به روز از دسترس آنها دور تر شده ، متلاطمتر و تاریکتر می نماید ، آیا
متفکران ایران اسلامی در پرتو مفاهیم تکلیف ، تقوا ، تزکیه ، عروج به اوج
ملکوت و استقرار حکومت حق در جستجوی روز نه یا دریچه ای برای نجات سازمان و
انسان سازمانی و انسان سر گردان امروزین هستند ؟ آیا در این زمینه جستجو
خود را محصور به محدوده نیست خود می بینند با آنکه گامهایی پرصلابت و پر
شهامت بر می دارند که در یک مسیر آزمایش و خطا به دستاوردهای کار آمد نایل
آیند ؟
تعریف استراتژی
این واژه
در واقع به گونه های مختلف به کار می رود یعنی به طور صنعتی تعاریف مختلفی
را برای آن می پذیریم هر چند رسماً یک تعریف را ذکر می کنیم . در این
نوشتار چند تعریف رابرای استراتژی در نظر می گیریم . ( یعنی طرح و نقشه ،
صف آرایی ، الگو ، موضوع و دیدگاه )
استراتژی به معنای طرح و نقشه
استراتژی
یک نقشه است یعنی نوعی مسیر مستقیم آگاهانه در مورد نظر یک رهنمود ( با
مجموعه ای از آنها ) برخورد با وضعیت بر مبنای این تعریف استراتژی ها دو
ویژگی اساسی دارند یکی آنکه پیش از به کاربرد شان ایجاد می شوند و دوم آنکه
آگاهانه و هدف دار بوجود می آیند . اغلب به طور روشن و در قالب مدارک رسمی
به نام طرح ها بیان می شوند و گاهی نیز رسماً بیان نمی شوند ولی به همان
روشنی در ذهن کسی وجود دارند .
از نظر دراکر1 ، استراتژی اقدام هدف دار است و از نظر مور2
و طرحی برای اقدام یعنی به تصوری پیش از اقدام ، مطالعه ای بی شماری چند
از تعاریف در قلمروهای مختلف این نوع تعریف استراتژی را روشن تر می کند .
در امور
نظامی: استراتژی عبارتست « تهیه پیش نویس طرح جنگ ، شکل دهی مبارزات و
اقدامات فردی در درون این طرح و تصمیم گیری در مورد برخوردهای فردی »3
در
نظریه ی بازی : استراژی عبارت است از « یک طرح کامل طرحی را معین می کند
بازیکن در هر موقعیت ممکن چه انتخابهایی را خواهد کرد » 1
در مدیریت : طرحی واحد و جامع و یکپارچه است که برای اطمینان از دست یابی به هدف های اساسی موسسه تنظیم می شود .»2
در فرهنگ
لغات : ( گذشته از معنی دیگر ) عبارت است از « طرح ، شیوه یا سلسله ای از
اقدامات یا برنامه ها برای دست یابی به هدف یا نتیجه ای خاص »3
نقشه می تواند از یک نوع صف آرایی هم باشد ، یعنی عملیات ویژه ای برای چیرگی بر حریق یا رقیب .
استراتژی به معنای الگو
استراتژی یک الگو است ، به ویژه الگویی از یک سلسله اقدامات 4 به عبارت دیگر با این تعریف می توان گفت استراتژی تداوم رفتار است چه اندیشه باشد یا نباشد .
تعاریف
ما از استراتژی بعنوان نقشه و الگو می توانند کاملاً مستقل از هم باشند .
نقشه ها ممکن است تحقق نیابند و الگوها شاید بدون نقشه ای باشند که از پیش
به آن فکر شده باشد . هیوم بر پایه ی اندیشه ماژون 5
،نظری دارد که خلاصه ان چنین است :«استراتژی ها ممکن است نتیجه اقدامات و
اعمال انسانی باشند و نه طرح های انسانی.»حال مطابق نمودار ، اگر نخستین
تعریف خود را ، استراتژی مورد نظر و دومین تعریف را استراتژی تحقق یافته
بنامیم آنگاه خواهیم توانست وجود افتراق میان استراتژی را اندیشید و
استراتژیهای نو پدید را بازشناسیم و به نحوی که در استراتژی های
اندیشید قصد وجود داشته و محقق نیز شده است اما در استراتژیی های نو پدید
الگوها در غیبت قصد یا حق علی رغم آن پدید آمده اند و محقق هم نشده اند .
استراتژی به معنای موضع
استراتژی
یک موضع است به معنای دقیق تر وسیله ای برای مشخص کردن اینکه یک سازمان با
یک فرد در کجای محیط واژه ای که مورد بحث مدیریت است و در کجای بازار ( به
عنوان یک موسسه بازرگانی ) قرار دارد با این تعریف استراتژی به گونه ی
ینروی واسط ( یا بنا به گفته ی هو فرو و شندل 1
، نیروی تطبیق میان سازمان و محیط جلوه می کند یعنی میان بافت داخلی و
خارجی به زبان بوم شناسی با این تعریف استراتژی یک موضع یا یک جایگاه محیطی
است به کلام اقتصادی مکانی برای تولید اجاره بها به تعبیر مدیریت یک ،
قلمرو بازار تولید یعنی مکانی از محیط که در آن منابع متمرکز می شوند 2.
استراتژی به معنای دیدگاه
این
تعریف حاکی از آن است که استراتژی یک دیدگاه است که محتوای آن تنها از یک
وضعیت شاخص تشکیل نمی شود . بلکه نوعی تصور ذهنی پایدار اسیت به جهان در بر
می گیرد در این ارتباط استراتژی به سازمان همان نسبتی را دارد که شخصیت به
فرد . فیلیپ سلزنیک یکی از نخستین وبا نفوذ ترین نویسندگان استراتژی می
گوید : « شخصیت سازمان را تعهدهایی می سازند منسجم و مشخص نسبت به چگونگی
عمل و بازتاب که در درون آن جای گرفته اند .1
استراتژی
عبارت است از از الگو یا طرحی که هدفها ، سیاست ها و زنجیرهای عملیاتی یک
سازمان را در قالب یک کل به هم پیوسته با یکدیگر ترکیب می کند .
هدفها :
می گویند که چه چیزی باید به دست آید و نتایج چه زمانی باید حاصل شود :
اما نمی گویند که چگونه باید به این نتایج دست یافت .
سیاستها : رهنمونها و قواعدی هستند که محدوده انجام دادن کاری را معین می کنند . سیاستهای اساسی را سیاستهای استراتژیک می نامند .
برنامه
ها : توالی گام به گام اقداماتی را که برای دستیابی به هدفهای اساسی
لازمند مشخص می کنند برنامه چگونگی دستیابی به هدفها را در محدوده ای که به
توسط سیاستها بنا شده است معین می کند .
تصمیمات
استراتژیک آنگونه تصمیماتی هستند که مسیر کلی حرکت یک سازمان و بقای نهایی
آنرا در پرتو دگرگونیهای قابل پیش بینی ، غیر قابل پیش بینی و نا مشخص که
ممکن است که در محیطهای در خور توجه آن سازمان پدید آیند معین می کند این
تصمیمات به طور اساسی هدفهای واقعی سازمان را شکل می دهد و خطوط مرزی
محدوده ای را که سازمان در درون آن عمل می کند مشخص می کنند .
